Sacramenten, enige gedachten
het woord sacrament
Het woord sacrament is afgeleid van het Latijnse woord Sacramentum. Sacramentum is de eed van trouw, die men zweert aan het vaandel en daardoor aan de keizer. In het Grieks gebruikte men het woord mysterion= geheimenis. Beide betekenissen van trouw en geheim zijn bewaard gebleven als we over sacrament spreken.
Bij sacramenten denk ik zelf aan doop en maaltijd van de Heer, maar in de traditie van de kerken is er op verschillende wijzen over sacramenten gedacht.
de Joodse wortels van de sacramenten van doop en maaltijd van de Heer
Het is duidelijk, dat beide sacramenten een achtergrond hebben in het Oude Testament. Het avondmaal wordt ingesteld bij de viering van de Sedermaaltijd, de maaltijd, die de Joden met Pesach, Pasen vieren.
In het klassieke doopgebed worden er lijnen getrokken met de zondvloed, met de doorgang van het volk Israël door de Rode Zee (uit het land van de dood naar het land van belofte), de doorgang door de Jordaan, het verhaal van Jona en ook Naäman, die eerst door de Jordaan moest wilde hij genezen worden van melaatsheid (in het Hebreeuws rijmt het woord melaatsheid op Egypte). Wie uit de volkeren toe wilde treden tot het Jodendom onderging de proselietendoop.
de vroege kerk
Lucas verhaalt in de Handelingen der Apostelen, wat er na de dood en opstanding van Jezus gebeurde. Op de vijftigste dag, op Wekenfeest (Pinksteren) openbaart God zich aan de leerlingen van Jezus en Petrus begint het gebeuren uit te leggen aan de toegestroomde menigte. Hij vertelt over de dood en opstanding van Jezus. Deze prediking roept de vraag op: wat moeten we doen? Petrus antwoordt: bekeert u en een ieder van u late zich dopen op de naam van Jezus Christus, tot vergeving van uw zonden, en gij zult de gave van de Heilige Geest ontvangen. Verderop in dit gedeelte wordt gesproken, dat men zich liet dopen en dat men bij het onderwijs van de apostelen bleef en de gemeenschap en dat men het brood brak. Het zijn aanwijzingen, dat reeds in de vroege kerk gedoopt werd en de maaltijd van de Heer gevierd werd in de samenkomsten van de gemeenschap, die ontstond.
Discussies over de sacramenten
Hoe wordt er over de sacramenten gedacht na haast 20 eeuwen? De sacramenten zijn vol in discussie.
Bij de doop is er de discussie over de kinderdoop. Gaat het niet om het ja zeggen tegen God, tegen Jezus? En is dat geen bewuste handeling? Sommigen verlangen een tweede doop. Ik ben blij, dat de Synode van de Protestantse kerk dit heeft afgesneden. Eens gedoopt is gedoopt. In bepaalde kringen wordt over de kinderdoop beweerd, dat dit geen doop is. Ik mis echter het gavekarakter van de doop. God geeft de doop aan ons! En hoe zit het dan met de verstandelijk gehandicapten, die gedoopt zijn? Kunnen zij, maar ook wij die bewuste keuze wel maken?
Bij de maaltijd van de Heer wordt er gesproken over de verandering van brood en wijn in lichaam en bloed van Christus. De katholieken spreken over wezensverandering van brood en wijn, de transsubstantiatie, bij vele protestanten is brood en wijn een symbool, Luther zegt, dat Christus in, met en onder brood en wijn aanwezig is.
een kerk zonder sacramenten
Kunt u een kerk voorstellen zonder sacramenten? Deze vraag stelde ik de deelnemers van de cursus "Op reis in het land van geloven". Daarvoor had ik een korte inleiding gehouden over de sacramenten in een zaal van het kerkgebouw van het Leger des Heils. Het Leger des Heils in een van de weinige kerkgenootschappen, die de sacramenten van doop en maaltijd van de Heer niet kennen. Wel kent men de belofte om heilssoldaat te worden. In het Engels wordt deze belofte "sacrament" genoemd. De traditionele sacramenten had men in deze kerk, die van oorsprong geen kerk wilde zijn, maar een beweging niet overgenomen ( naar ik begrepen heb na lange discussies). In plaats van de kinderdoop kende men de opdracht. Maar de maaltijd van de Heer, waarin brood en wijn verwezen naar het lichaam en bloed van Christus had geen plek tijdens de eredienst.
Een kerk met zeven sacramenten
Een kerk met veel sacramenten is de Rooms-Katholieke Kerk. Behalve doop en eucharistie (Maaltijd van de Heer) kent men de sacramenten van het vormsel, de biecht, de ziekenzalving ( vroeger werd dit het sacrament van de stervenden genoemd), wijding tot priester of diaken en het Huwelijk.
Tijdens het tweede Vaticaans concilie werd over de sacramenten het volgende gesteld: "Sacramenten zijn gericht op de heiliging van de mensen, de opbouw van Lichaam van Christus, en tenslotte op de eredienst die aan God gebracht moet worden; als tekens dienen zij echter ook tot onderrichting. Zij veronderstellen niet alleen het geloof, maar voeden het , versterken het en drukken het uit door woorden of daden; daarom heten zij sacramenten van het geloof. Zij verlenen de genade, maar hun viering brengt de gelovigen tevens in de beste gesteltenissen om deze genade met vrucht te ontvangen, om God op de juiste wijze te vereren en de liefde te beoefenen.
Derhalve is het van belang dat de gelovigen de sacramentele tekenen gemakkelijk kunnen begrijpen en dat zij die sacramenten welke ingesteld zijn om het christelijk leven te voeden, met de grootste ijver ontvangen.
De liturgie van de sacramenten en sacramentaliën bewerkt dus dat de gelovigen die in de vereiste gesteltenis verkeren nagenoeg elke gebeurtenis in het leven geheiligd wordt door de goddelijke genade die voortvloeit uit het Paasgeheim van Christus' lijden, dood en verrijzenis, waaraan alle sacramenten en sacramentaliën hun kracht ontlenen; hierdoor ook kan vrijwel elk eerzaam gebruik van stoffelijke dingen gericht worden op de heiliging van de mensen en de lof van God."
Men onderscheidt in de sacramenten: 1. sacramenten van de initiatie (doop, vormsel en avondmaal) 2. sacramenten van de levensstaat: wijding en huwelijk en 3. sacramenten van de heling (biecht en ziekenzalving).
De Protestantse kerken
De meeste protestantse kerken kennen twee of drie sacramenten. Doop en avondmaal is het eerste waaraan we denken, maar in de Lutherse traditie wordt ook wel de biecht daartoe gerekend. In zijn toelichting op de Grote Catechismus schrijft prof. dr. S.E.Hof : In de Doop, het Avondmaal en de biecht reikt God aan ons zijn gaven aan om ook werkelijk als de zijnen te kunnen leven. Alle drie hebben ze een eigen betekenis. Of nog beter: ze zijn stuk voor stuk beloften van God, waar Hij zich aan houdt. Door de Doop gebeurt dan, wat beloofd wordt: 'wie gelooft en gedoopt wordt, die zal behouden worden.'...
Ook het Avondmaal doet, wat bij de uitreiking van brood en wijn wordt gezegd: 'dit is mijn lichaam en bloed, voor u gegeven en vergoten tot vergeving van zonden'. Elke gast aan tafel ontvangt dus deze vergeving, Gods toegestoken hand. Niemand wordt afgeschreven, omdat die niet zoveel van zijn geloof of christen-zijn maakt. Integendeel. Die wordt juist weer overeind geholpen en op zijn voeten gezet om weer verder te kunnen.
In de Biecht wordt het zelfde gegeven en ontvangen als in de vijfde bede van het Onze Vader en in de Doop en Avondmaal: de vergeving van onze schuld.
Voor Luther hoeft het biechten niet, maar het is er als mogelijkheid voor iedereen, die getroost wil worden, vrijgesproken van zonden met een vrolijk geweten leven wil.
A.C.Verwaal
Toevoegen:
21 jan Bijbelkring 10.00 uur
25 feb Bijbelkring 10.00 uur
De actualiteit van het vraagstuk van Luther en de Joden.
In het voorjaar van 2010 stonden een aantal bijeenkomsten gepland rondom de brochure de actualiteit van Luther en de Joden, die gepubliceerd zou worden. De werkgroep, waarbij ik zelf namens de Lutherse Synode betrokken bij ben is echter nog volop bezig en waarschijnlijk is de brochure dan nog niet beschikbaar. Daarom zie ik genoodzaakt de bespreking over dit thema uit te stellen.