Witte donderdag 1 april 2010, een verhaal uit het verleden?

De verhalen van Exodus en Lucas worden gelezen. Maar door de Viering van de Paasmaaltijd/ de Maaltijd van de Heer worden deze verhalen verrassend actueel. Opeens zitten we zelf aan de tafel, waar de bevrijde slaven hun bevrijdingsmaal vieren. We horen de verhalen: slaven waren we ??? niet onze voorouders, nee zelf worden en zijn we bevrijd.

lezingen: Exodus 12: 15- 20, Lucas 22: 7 - 38, Psalm 113 - 116 en Lucas 22: 39- 46

zingen: Psalm 67, Psalm 81: 1 - 6, Gezang 364, Tussentijds 157, Psalm 117


Gemeente van Jezus Christus,

afgelopen dinsdag avond heb ik tevergeefs naar de hemel gekeken. De hemel was dicht getrokken door wolken. De eerste volle maan van de lente was niet zichtbaar. Het is voor mij altijd een ijkpunt in de lente. De volle maan, die weer verschijnt omstreeks zondag Jubilate en dan omstreeks zondag Trinitatis.

Het is Pasen. De komende dagen zullen we Pasen vieren. Vanavond worden we aan de tafel genodigd door de gastheer, Jezus.

Met zijn leerlingen gaat Jezus de Sedermaaltijd vieren. Het is een maaltijd, die volgens een vast ritueel verloopt en waar de Joden vertellen over een gebeurtenis van lang geleden.

Dat ritueel is al voor Pasen begonnen. Men heeft in de huizen gezocht naar gist, naar gerezen brood en dat alles verbrand. Men heeft Matses gebakken, bittere kruiden, wijn, eieren, wijn. De tafels worden mooi gedekt.

We lazen vandaag het evangelie van Lucas. Het is een lang gedeelte waar men kan lezen over de voorbereiding van de maaltijd, de viering van de Sedermaaltijd, gesprekken bij de maaltijd en het op weg gaan.

Een merkwaardig Pasen is het bij Lucas. Het begint al aan het begin van het hoofdstuk, waar gesproken wordt,dat overpriesters en schriftgeleerden Jezus uit de weg willen ruimen en dat in Judas de satan gevaren is en dat hij naar de mensen van tempel gaat en met hen tot overeenstemming komt om Jezus over te leveren. Ook in het gedeelte dat we vandaag lazen zijn er verschillende zaken die opvallen.

  1. de geheimzinnigheid van de plek, waar Jezus Pasen gaar vieren. Jezus heeft, zo lijkt het, al zijn voorbereidingen getroffen, zodat de viering van Pasen niet verstoord wordt door een inval van mensen van de tempel.

  2. verder wordt de paasviering verstoord door de verwarring, die Jezus sticht door te melden, dat een van de leerlingen hem zal overleveren.

  3. Dan ontstaat er ruzie tussen de leerlingen over wie het belangrijkste is. En juist dat zou met Pasen niet moeten gebeuren.

  4. Het laatste wat mij opvalt is de vraag naar de wapens. Jezus kan als er wapens bij de leerlingen zijn, opgepakt worden als misdadiger, als opstandeling, als terrorist.

Een merkwaardig Pasen. Laten we het verhaal van Lucas maar volgen. Het begint met de voorbereiding. Johannes en Petrus worden door Jezus naar de stad gestuurd. En dan horen we dat geheimzinnige, dat een man die een kruik water draagt, hen zal ontmoeten. Ze zullen hem volgen naar het huis, waarin hij gaat. En dan zullen ze tot de Heer van het huis zeggen: de meester vraagt, waar is het vertrek, waar ik het Pesach met mijn leerlingen kan eten.

Daar zullen ze het gereed maken.

Het uur is aangebroken. Ze zijn er alle twaalf. Ze zullen het Paasfeest vieren. We weten, wat er in de nacht zal gebeuren. Daarover lezen we ook aan het einde van de dienst. We weten wat op de goede vrijdag, zal gebeuren. En dat zorgt ervoor dat we met speciale oren dit gedeelte van het Lucasevangelie horen.

Jezus viert met zijn leerlingen de Sedermaaltijd. Vieren, want het is een vrolijk gebeuren. Want Pasen is het feest, waarop men viert, dat God Israël uit de slavernij bevrijdde, uit Egypte en hen bracht naar het beloofde land.

Maar er is een spanning tussen dat vieren van Pesach - een vrolijke maaltijd, waar men geniet van het eten en de wijn, waar verhalen verteld wordt, waar grapjes gemaakt wordt en ons weten, dat dit Jezus laatste maaltijd voor zijn dood is, die Jezus eet met zijn leerlingen.

De gebaren, de woorden, en wat er verder voorvalt aan tafel, Lucas vertelt erover, zorgen voor een onuitblusbare indruk bij ons.

Wat hebben ze naar de viering van Pasen verlangd in Jeruzalem. Zowel Jezus als ook alle leerlingen. Nu vieren ze Paasfeest in Jeruzalem. Maar die viering van het Paasfeest krijgt gelijk een speciaal karakter door de eerste woorden, die Jezus zegt: vurig heb ik begeerd dit Pascha met jullie te eten, eer ik lijd. Zo wijst Jezus vooruit naar wat er te gebeuren staat. Ik zal het niet meer eten, totdat vervuld is in het koninkrijk Gods en ik zal de vrucht van de wijnstok niet drinken voordat het koninkrijk van God gekomen is.

De maaltijd begint. De matses wordt gebroken. Matses verbeeldt in de sedermaaltijd het vlees van het paaslam. Jezus zegt hierover: dit is mijn lichaam, dat voor u gegeven wordt. Doet dit tot mijn gedachtenis. Zo wordt de uittocht uit het land van verdrukking, van de angst, van de dood gevierd. Het is een feest - en Jezus vereenzelvigt zich met het paaslam.

Lucas vertelt verder niets over de viering van de seder-maaltijd. Maar het zal gevierd zijn. Tussen de gebroken matses aan het begin en de beker aan het eind wordt het verhaal van een ver verleden verteld. Het verhaal van Israël in Egypte. De Hebreeën waren slaven in Egypte. Maar de verteller spreekt niet over voorvallen van een ver verleden. De verteller maakt zelf deel uit van die geschiedenis, die daar aan de paasmaaltijd verhaald wordt. Slaven waren wij in Egypte ... er wordt verteld over de verdrukkingen, over de slavernij, over het verzet, dat tevergeefs lijkt, over de oproepen van Mozes aan de Farao om het volk te laten gaan, over de farao, die maar niet wil horen en dan volgt het relaas van de bevrijding uit Egypte. Zo heeft God ons bevrijd uit de slavernij. Ze horen een religieus verhaal: het gaat in dit verhaal om de zingeving van het bestaan. God geeft zin aan het leven door mensen te bevrijden uit situaties van slavernij.

Aan het eind van de paasmaaltijd neemt Jezus dan de beker met de wijn en deelt het onder zijn leerlingen uit met de woorden: deze beker is het nieuwe verbond in mijn bloed, die voor u uitgegoten wordt.

Als de wijn rondgegaan is - spreekt Jezus over dat iemand aan de tafel is, die hem overlevert. Het gebeuren is onontkoombaar, het is beschikt lezen we. Dat wil niet zeggen, dat God het wil. Het is beschikt, niet omdat God bloed wil zien, God eist geen voldoening - dat zegt Lucas allemaal niet. Jezus wil geen held zijn en ook geen martelaar. Het lijden is een consequentie van de trouw van Jezus. Hij neemt het lijden op, omdat hij trouw wil blijven aan de zaak, waar hij voorstond, de zaak van het koninkrijk van God, waarin mensen tot hun recht komen, waarin mensen bevrijd worden van de slavernij.

Het lijden van Jezus komt niet van God, maar komt van de kant van de mensen. De mensen-zoon wordt overgeleverd in de handen van de mensen.

Aan alle kanten rijst het verzet tegen het optreden vaan Jezus op. De manier waarop Jezus in Israël en daarin voor de volkeren te werk gaat, roept weerstanden op, zodat hij in conflict kwam met de geestelijke leiders. En niet alleen Israël, maar ook mensen uit de volkeren gaan Jezus te lijf. Aan alle kanten rijst het verzet op. Zelfs binnen de intieme kring van de leerlingen is er verzet. We hebben gehoord over Judas, die hem zal overleveren, maar ook Petrus, de trouwe leerling van het begin af aan, krijgt te horen, dat hij hem zal verloochenen.

Misschien, gemeente, hebben we ons geërgerd en tegelijkertijd geamuseerd toen we hoorden, hoe de maaltijd eindigde met een twistgesprek tussen de leerlingen. Zien ze het heilige van het moment niet, begrijpen ze niet dat dit de laatste maaltijd is voor de dood van Jezus. Ze twisten wie het is, die Jezus zal overleveren. En daarna ruziën ze over wie toch wel het belangrijkste is. Dit gelijk willen hebben, die twist verstoort Pasen. Want op Pasen kan het nimmer om groot of klein gaan, maar juist om de doorbreking van groot en klein, van heer en dienaar. Op Pasen horen we over God, die de grote ellende van de kleinen kent en hen bevrijdt.

Jezus reageert op het twistgesprek tussen de leerlingen. En die reactie van Jezus helpt ons verder. Het gebroken brood en het vergoten bloed wordt hiermee uitgelegd. Dit is de weg van de meeste, van de heer, die zich er niet voor schaam­de om de minste te worden en dienaar. Dit is de weg van de mensenzoon. En dat zal ook de weg van de leerlingen, die hem trouw blijven. Dat trouw blijven aan de weg is moeilijk, vooral als je weet, dat je leven gevaar loopt. Petrus heeft dat zeker ondervonden.

Gemeente van Jezus Christus, Vanavond zijn we uitgenodigd samen met de leerlingen het paasfeest te vieren. Paasfeest - dat is niet iets vieren wat in het verre verleden heeft plaats gevonden, maar een gebeuren waar we zelf deel aan hebben. Het is het feest, waarop gezegd wordt: we waren slaven in Egypte.

En we eten het brood en we drinken de wijn- en we horen Jezus zeggen: mijn lichaam, mijn bloed. Brood en wijn - lichaam en bloed van Jezus Christus - bevrijding uit de slavernij. Hij die de minste is geworden, ons aller dienaar, om ons te bevrijden. Amen